Niet alleen onder volwassen vrouwen bestaat er animo voor een dergelijke operatie, ook onder minderjarige meisjes. Dit roept de vraag op of er sprake is van een dubbele moraal wanneer plastische genitale chirurgisch toegestaan wordt bij jonge meisjes, terwijl dit vanuit culturele overweging, zoals in het geval van meisjesbesnijdenis, verboden is. Schaamlipverkleining houdt in dat de kleine schaamlippen worden ingekort. De term is misleidend omdat de kleine schaamlippen bij veel vrouwen groter zijn dan hun grote schaamlippen. De ingreep wordt uitgevoerd omdat forse kleine schaamlippen voor ongerief kunnen zorgen, maar meer nog vanuit een nieuw schoonheidsideaal. Aan dit idee werken de aanbieders van de ingreep stevig mee. Zo wordt er gesproken over afwijken van de norm wanneer de binnenste schaamlippen twee tot zes cm. buiten de grote schaamlippen uitsteken. Door de Parkkliniek in Rotterdam wordt het als volgt geduid: ‘Vaak begrijp je pas bij de confrontatie met andere mensen dat er iets mis is en zie je dat het bij jou anders is.’ (bron: website Parkkliniek Rotterdam). Op de website van de privé-kliniek van Diana Gabriëls is het doel van de ingreep ‘het verbeteren van de vaginale eigenwaarde.’ (bron: website Diana Gabriëls). Door enkele plastische chirurgen wordt naast deze ingreep ook de mogelijkheid geboden tot het verkleinen van het clitkapje waarbij ‘de overtollige huid van de clitoris chirurgisch verwijderd wordt.’ (bron: website Diana Gabriëls). Ook het vernauwen van de vaginaingang behoort tot de mogelijkheden en wordt aantrekkelijk gemaakt onder de term ‘vaginaverjonging’. (website Diana Gabriëls). Het behoeft weinig uitleg dat de associatie met vrouwelijke genitale verminking dan snel gemaakt is. In de Nederlandse wetgeving rondom cosmetische chirurgie is een beslisruimte opengelaten voor kinderen vanaf zestien jaar. Deze kinderen mogen zelf bepalen of ze een cosmetische operatie willen ondergaan; bij kinderen tussen de twaalf en zestien jaar dienen de ouders geïnformeerd te zijn over de ingreep en bij kinderen jonger dan twaalf moeten de ouders een machtiging afgeven voordat er geopereerd kan worden. Vanuit de Tweede Kamer is bij minister Klink van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (vws) aangedrongen op een leeftijdsgrens bij cosmetische operaties. Minister Klink heeft uitgelegd dat wetgeving tot op heden niet noodzakelijk was, omdat er nauwelijks sprake was van esthetische ingrepen onder de zestien jaar en dat de hulpverlener zich per definitie kritisch opstelt bij dergelijke verzoeken. Hij heeft echter toegezegd een leeftijdsgrens te zullen stellen, hoewel hij hierbij aangaf niet te willen tornen aan de beslisruimte vanaf zestien jaar.

Leeftijdsgrens
De Nederlandse Vereniging voor Seksuologie heeft aangegeven voorstander te zijn van een leeftijdsgrens van achttien jaar bij cosmetische ingrepen. In een reactie hierop heeft de Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie (nvpc) gezegd dat een dergelijke leeftijdgrens overbodig is. De verklaring op hun website luidt als volgt: ‘Volgens de nvpc is de roep om een wettelijk verbod een slag in de lucht. Slechts 1 % van alle operaties door plastische chirurgen betreft cosmetische operaties bij minderjarigen. De chirurgen hanteren daarvoor strikte criteria. Zo moet het lichaam van de jongere volledig zijn uitgegroeid. Ook moet de cliënt een reëel zelfbeeld hebben. De chirurgen stellen als voorwaarde dat het verzoek van de cliënt zelf komt en niet is ingegeven door een partner, familie of mediabeeld.’ Cijfers over het aantal schaamlipverkleiningen dat jaarlijks wordt uitgevoerd ontbreken in privé-klinieken. Omdat het een niet-vergoede ingreep betreft, hoeft het niet te worden bijgehouden. De 1% waar de nvpc het over heeft is daarom irrelevant als niet bekend is wat het totaalcijfer is van cosmetische ingrepen. Officiële cijfers over hoeveel minderjarigen gebruik maken van cosmetische chirurgie zijn niet bekend. De gynaecologen Janneke van der Does (Diaconessenhuis, Leiden) en Marieke Paarlberg (Gelre ziekenhuis, Apeldoorn) beweerden eerder dit jaar in een artikel dat verscheen in het blad J/M Pubers dat de vraag naar schaamlipcorrecties toeneemt en zelfs een trend is onder jonge meisjes. Zij ervaren dit in hun eigen praktijk. Hun schatting is dat per jaar gemiddeld duizend tot twaalfhonderd meisjes jonger dan zestien jaar aankloppen bij een gynaecoloog in het ziekenhuis. Deze cijfers laten buiten beschouwing hoeveel meisjes aankloppen bij een plastische chirurg. Paarlberg maakt in het artikel de vergelijking met vrouwenbesnijdenis: ‘We zijn geleidelijk aan criteria gaan hanteren die gelden in landen waar vrouwen besneden worden. Sommige collega’s vinden dit een extreme uitspraak. Maar intussen vinden we het wel oké om een stukje van de schaamstreek te verwijderen.’Volgens Agnes Verhulst, projectmanager van Focal Point maken Afrikaanse vrouwen zelf ook de vergelijking tussen schaamlipcorrecties en vrouwenbesnijdenis. Verhulst: ‘Afrikaanse vrouwen voelen zich alsof er constant in hun nek gehijgd wordt door allerlei voorlichters over wat ze wel en niet mogen. Hoe zit het met jullie eigen dochters, vragen ze. Die doen het toch ook? Doen jullie je voorlichting maar lekker, als mijn dochter oud genoeg is, ga ik ook naar jullie arts en doe ik het zo.’ Binnen de Nederlandse wet is er ruimte voor het individuele recht op lichaamsverandering, voor het collectief ligt dit duidelijk anders. Het is een situatie waarin de individuele en de collectieve genitale ingreep sterk op elkaar lijken, maar waarbij de rechten van het individu prevaleren boven die van het collectief. Sterker nog: het collectief heeft hierin geen enkel recht toegekend gekregen. Door zich aan te passen aan het Nederlandse rechtssysteem, lijken deze vrouwen nu toch een mogelijkheid gevonden te hebben voor de praktijk die dezelfde Nederlandse overheid eerder in de ban heeft proberen te doen. Of dit vervolgens een wenselijke situatie is, is weer een andere vraag. _ Anna Roos Meerbach

Bronnen
Parkkliniek Rotterdam; Digitale informatie via: www.parkkliniek.com
Praktijk Diana Gabriëls; Digitale informatie via: www.dianagabriels.nl
Graafland, Hettie (2007) ‘Schaamlipcorrecties. Een ingrijpende trend’. In: J/M Pubers, nr. 1 januari 2007. Digitaal te verkrijgen via: www.jmouders.nl
Inspectie voor de Gezondheidszorg, November 2007. Rapport: Geen vrouwenbesnijdenis in klinieken aangetroffen. Digitaal te verkrijgen via: www.igz.nl